مقاوم سازی ساختمان آجری به دلیل تفاوت رفتار مصالح بنایی با سازه‌های بتنی و فولادی، نیازمند بررسی و روشهای اجرایی متناسب با شرایط ساختمان است. در بسیاری از ساختمانهای قدیمی، دیوارهای آجری نقش باربر دارند و سقف‌هایی مانند طاق ضربی نیز در انتقال بار مشارکت می‌کنند. ضعف در اتصال دیوارها، ترک‌خوردگی، کیفیت نامناسب مصالح و آسیبپذیری در برابر نیروهای جانبی، از جمله عواملی هستند که می‌توانند ایمنی این ساختمانها را کاهش دهند.
به همین دلیل، مقاوم سازی ساختمان آجری باید پس از ارزیابی وضعیت موجود و شناسایی نقاط ضعف سازه انجام شود. بسته به شرایط پروژه ممکن است از روش‌هایی مانند تقویت دیوارهای باربر، بهسازی سقف، ایجاد کلاف‌های مناسب، تزریق مواد ترمیمی، اجرای اجزای فولادی یا استفاده از سیستم‌های FRP استفاده شود.
ساختمانهای آجری یا بنایی از جمله سازه‌هایی هستند که در آن‌ها دیوارهای ساخته‌شده از آجر و ملات، نقش مهمی در تحمل و انتقال بار دارند. در ساختمانهای قدیمی‌تر، ممکن است سیستم سازهای به شکل بنایی غیرمسلح، نیمه‌اسکلت یا ترکیبی از دیوارهای باربر آجری و اعضای فولادی باشد.
در چنین ساختمان‌هایی، شناخت مسیر انتقال بار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخلاف ساختمانهای دارای اسکلت مدرن، نمی‌توان صرفاً ستون‌ها و تیرها را به‌عنوان اعضای اصلی باربر در نظر گرفت.
در ساختمانهای بنایی قدیمی معمولاً موارد زیر مشاهده میشود:
مهم‌ترین دلیل مقاومسازی ساختمانهای آجری، کاهش آسیبپذیری آن‌ها در برابر بارهای جانبی به‌خصوص زلزله است. دیوارهای بنایی در برابر فشار عملکرد مناسبی دارند، اما در برابر کشش، خمش و برخی حالت‌های گسیختگی برشی می‌توانند آسیب‌پذیر باشند.
عملکرد مناسب ساختمان تنها به مقاومت خود دیوار وابسته نیست. اتصال مناسب دیوارها به سقف، پیوستگی بین دیوارهای متقاطع و عملکرد یکپارچه سقف و دیوار نیز نقش مهمی در رفتار لرزه‌ای سازه دارند.
برای آشنایی با مفهوم کلی مقاومسازی و روشهای اجرای آن می‌توانید صفحه مقاوم سازی ساختمان را نیز مطالعه کنید.
دیوار باربر یکی از مهم‌ترین اجزای ساختمانهای بنایی است. این دیوار علاوه بر وزن خود، بخشی از بارهای واردشده از سقف و طبقات بالاتر را دریافت کرده و به پی منتقل می‌کند. به همین دلیل، تخریب یا تغییر در دیوار باربر بدون بررسی سازهای میتواند خطرناک باشد.
تفاوت دیوار باربر و غیر باربر: دیوار غیر باربر عمدتاً برای جداسازی فضاهای داخلی یا ایجاد پوشش خارجی استفاده میشود و بار اصلی سازه را تحمل نمی‌کند. در مقابل، دیوار باربر بخشی از سیستم انتقال بار ساختمان است. تشخیص این دو نوع دیوار همیشه از روی ظاهر امکان‌پذیر نیست و در ساختمانهای قدیمی باید مسیر انتقال بار، نقشه‌های موجود و شرایط واقعی سازه توسط متخصص بررسی شود.
روش مقاومسازی ساختمان آجری به وضعیت سازه، میزان آسیب، نوع دیوار، سیستم سقف، تعداد طبقات و هدف بهسازی بستگی دارد. بنابراین یک روش ثابت برای همه ساختمانهای آجری وجود ندارد. مهم‌ترین راهکارهای قابل بررسی عبارت‌اند از:
یکی از اقدامات اصلی در ساختمانهای آجری، افزایش ظرفیت و انسجام دیوارهای باربر است. روش اجرا بر اساس نوع آسیب و مشخصات دیوار تعیین میشود. برای مثال، در برخی پروژه‌ها میتوان از شبکه‌های مسلح‌کننده، ملات‌های ویژه، پوشش‌های تقویتی، اجزای فولادی یا سیستم‌های FRP استفاده کرد. هدف این روش افزایش مقاومت برشی و خمشی، کنترل ترک‌ها و بهبود رفتار دیوار در برابر نیروهای جانبی است.
یکی از روشهای نوین برای تقویت برخی اجزای ساختمانهای بنایی، استفاده از FRP است. این سیستم از الیاف با مقاومت کششی بالا و رزین مناسب تشکیل میشود و به صورت ورق، نوار یا سیستم‌های مختلف تقویتی روی سطح عضو اجرا میشود. استفاده از FRP برای هر دیوار آجری بدون بررسی شرایط بستر، نوع شکست و نحوه انتقال نیرو مناسب نیست و باید بر اساس طراحی مهندسی انجام شود. (برای آشنایی بیشتر، صفحه مقاومسازی با FRP را ببینید.)
سقف‌های طاق ضربی در بسیاری از ساختمانهای قدیمی وجود دارند و نحوه اتصال و عملکرد آن‌ها در برابر بارهای جانبی باید به دقت بررسی شود. هدف، ایجاد عملکرد یکپارچه‌تر و افزایش توان انتقال نیرو در صفحه سقف است که با روش‌هایی مانند اجرای کلاف‌ها، مهاربندی یا استفاده از عناصر فولادی انجام میشود.
ضعف اتصال میان دیوارهای باربر و سقف میتواند در هنگام زلزله باعث جداشدگی و حرکت خارج از صفحه دیوار شود. در فرآیند مقاومسازی ممکن است لازم باشد اتصال دیوار به سقف یا سایر اجزای سازه تقویت شود. نوع اتصال و جزئیات اجرایی باید بر اساس سیستم موجود و مسیر انتقال نیرو طراحی شود.
هر ترکی در دیوار آجری الزاماً به یک روش ترمیم نیاز ندارد و ابتدا باید علت ایجاد ترک (مانند نشست ساختمان، تغییر شکل سازه، ضعف ملات و...) مشخص شود. پس از شناسایی علت، میتوان در مورد تزریق مواد ترمیمی یا نیاز به تقویت ساختاری تصمیم‌گیری کرد.
اطلاعات بیشتر درباره فناوری‌های جدید بهسازی را می‌توانید در مقاله روشهای نوین مقاوم سازی ساختمان مطالعه کنید.
فرآیند مقاومسازی باید با شناخت وضعیت موجود شروع شود. مراحل کلی اجرای عملیات به شرح زیر است:
در ابتدا وضعیت دیوارها، سقف، تیرها، پی، ترک‌ها و اتصالات به دقت بررسی و ارزیابی میشود.
پس از بررسی‌های تخصصی، نقاط آسیب‌پذیر، ضعف‌ها و مسیرهای دقیق انتقال بار مشخص می‌شوند.
با توجه به شرایط موجود، روش مناسب تقویت انتخاب شده و جزئیات اجرایی در نرم‌افزارها طراحی می‌گردد.
ترمیم ترک‌ها، پاک‌سازی سطوح، حذف مصالح سست و آماده‌سازی محل اجرای سیستم تقویتی انجام میشود.
بسته به طرح، از روش‌هایی نظیر FRP، اجزای فولادی، کلاف‌بندی یا تزریق مواد ترمیمی استفاده میشود.
در پایان، کیفیت اجرای عملیات و عملکرد سیستم تقویت‌شده مطابق الزامات و مشخصات فنی کنترل میشود.
هزینه مقاومسازی را نمی‌توان صرفاً بر اساس متراژ ساختمان تعیین کرد. وضعیت موجود سازه و نوع عملیات مورد نیاز تأثیر بسیار بیشتری بر هزینه نهایی دارد. مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:
نمی‌توان یک روش را به‌عنوان بهترین گزینه برای تمام ساختمانهای آجری معرفی کرد. انتخاب بهترین راهکار نیازمند بررسی پارامترهای زیر است:
| عامل ارزیابی | اهمیت در انتخاب روش مقاومسازی |
|---|---|
| نوع سیستم سازهای | تعیین‌کننده مسیر انتقال بار |
| وضعیت دیوارها | مشخص‌کننده نوع تقویت مورد نیاز |
| نوع سقف | مؤثر بر عملکرد لرزه‌ای ساختمان |
| میزان آسیب | تعیین‌کننده شدت عملیات مداخله‌ای |
| شرایط محیطی | مؤثر بر انتخاب مصالح مصرفی |
| محدودیت اجرایی | تعیین‌کننده امکان استفاده از روشهای خاص |
| هزینه پروژه | مؤثر بر انتخاب راهکار اقتصادی متناسب با بودجه |
ساختمانهای آجری قدیمی معمولاً دارای تفاوت‌های زیادی از نظر نوع مصالح، نحوه اجرا، وضعیت اتصالات و شرایط نگهداری هستند. اجرای یک روش مقاومسازی بدون شناخت سازه میتواند حتی باعث ایجاد مشکلات جدید شود.
مقاوم سازی ساختمان آجری یکی از اقدامات مهم برای افزایش ایمنی و بهبود عملکرد سازه‌های قدیمی و بنایی است. دیوارهای باربر، سقف‌های طاق ضربی، اتصالات و نحوه انتقال نیرو باید به صورت یکپارچه توسط متخصصین بررسی شوند.
شرکت بیکران سازان شمال با فعالیت تخصصی در زمینه مقاومسازی، آماده ارائه خدمات ارزیابی، طراحی و اجرای روشهای مختلف بهسازی سازه‌ها به شما هم‌وطنان عزیز است.
